Zülfü Livaneli
Ο Μεγάλος Ευνούχος της Κωνσταντινούπολης
Μετάφραση: Φραγκώ Καράογλαν
ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΠΑΤΑΚΗ
Τοπ Καπί. Το σεράι της αυτοκρατορίας που διοικήθηκε για πεντακόσια χρόνια αδιάλειπτα από την ίδια δυναστεία — της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Δέκατος έβδομος αιώνας. Εποχή του Ιμπραήμ (1640-1648). Ο Λιβανελί χρησιμοποιεί τα πραγματικά γεγονότα, χωρίς όμως να τα τοποθετεί στο χρόνο και χωρίς να αναφέρει ονόματα, ώστε το έργο να έχει την ελευθερία του μυθιστορήματος.
Έτσι, το ταξίδι είναι αληθινό· πιο αληθινό ακόμα γιατί οδηγός του είναι ο Αρχιευνούχος του χαρεμιού, ο άνθρωπος που έχει υπό τον έλεγχό του το χαρέμι και κινείται πιο άνετα από κάθε άλλον μέσα στα ανάκτορα... ένας ήρωας στο πλάι της εξουσίας, συνθλιμμένος από αυτή· κάποτε ηρωικός, άλλοτε απόλυτα φοβισμένος.
Ο Μεγάλος Ευνούχος της Κωνσταντινούπολης είναι ένα έξοχο ταξίδι στον παράξενο, ποιητικό και ταραγμένο κόσμο του Τοπ Καπί, αλλά προπαντός μια αλληγορία για τη σχέση του ανθρώπου με την εξουσία.
Ο Ζουλφού Λιβανελί γεννήθηκε το 1946. Μουσικοσυνθέτης, συγγραφέας, σκηνοθέτης και αρθρογράφος, ο Λιβανελί είναι μία από τις πλέον εξέχουσες προσωπικότητες της πολιτιστικής, καλλιτεχνικής και πολιτικής ζωής της Τουρκίας. Έχει γράψει τη μουσική για πάνω από 300 τραγούδια και 30 κινηματογραφικές ταινίες, ανάμεσά τους και ταινίες του Γιλμάζ Γκιουνέι. Έχει συνεργαστεί μεταξύ άλλων με την Τζόαν Μπαέζ, το Μάνο Χατζιδάκι, το Μίκη Θεοδωράκη και τη Μαρία Φαραντούρη. Το τελευταίο του άλμπουμ με τίτλο «Ραψωδία για τη Νέα Εποχή» ηχογραφήθηκε με τη Συμφωνική Ορχήστρα του Λονδίνου και κυκλοφόρησε το Δεκέμβριο του 1999. Έχει σκηνοθετήσει τρεις ταινίες, για τις οποίες του έχουν απονεμηθεί ο «Χρυσός Φοίνικας» του Κινηματογραφικού Φεστιβάλ της Βαλένθια, η «Χρυσή Αντιγόνη» στο Φεστιβάλ του Μονπελιέ και το βραβείο δεύτερης καλύτερης ταινίας στο Φεστιβάλ της Αττάλειας. Η νουβέλα του με τίτλο «Ένα παιδί στο Πουργκατόριο» (1978) μεταφράστηκε στα γερμανικά και τα σουηδικά. «Ο Μεγάλος Ευνούχος της Κωνσταντινούπολης», που έχει ήδη μεταφραστεί στα γερμανικά, τα ισπανικά και τα γαλλικά, πήρε το βραβείο καλύτερου βιβλίου του Ιδρύματος Λογοτεχνικών Βραβείων των Βαλκανίων. Έχουν επίσης κυκλοφορήσει στην Τουρκία τρεις τόμοι που περιλαμβάνουν τα άρθρα του στην εφημερίδα «Μιλλιέτ» και στην εφημερίδα «Σαμπάχ». όπου γράφει μέχρι σήμερα.
Με μεγάλη χαρά προλογίζω αυτό το θαυμάσιο βιβλίο του φίλου μου Ζουλφού Λιβανελί, που ελπίζω το ελληνικό κοινό να το εκτιμήσει, γιατί πραγματικά του αξίζει.
Ομολογώ ότι η αποκάλυψη του συγγραφέα Λιβανελί υπήρξε και για μένα μια πολύ ευχάριστη έκπληξη. Τον γνωρίζω καλά και τον εκτιμώ αφάνταστα ως συνθέτη και τραγουδιστή. Όμως δεν περίμενα ότι θα ήταν ένας αληθινός μάστορας του λόγου, ώστε να σου δίνει την αίσθηση ότι διαβάζεις ένα κλασικό τούρκικο παραμύθι ζυμωμένο μέσα στη λαϊκή παράδοση είτε έναν δόκιμο συγγραφέα που ξέρει να κρύβει την προσωπικότητά του πίσω απ τον μανδύα ενός σοφού λαϊκού αφηγητή.
Το βιβλίο του «Ο Μεγάλος Ευνούχος της Κωνσταντινούπολης» διαβάζεται απνευστί. Ειδικά για μας τους Έλληνες παρουσιάζει ένα ξεχωριστό ενδιαφέρον, γιατί μας αποκαλύπτει έναν κόσμο άγνωστο, πίσω από τη φοβερή για τους Έλληνες λέξη «Σουλτάνος». Όπως όμως φαίνεται, οι Ανώτατοι Άρχοντες της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας ήσαν το ίδιο και ίσως χειρότεροι απέναντι στους υπηκόους τους και ιδιαίτερα σε όσους αποτελούσαν το στενό τους περιβάλλον.
Ένας κόσμος με αφάνταστη σκληρότητα και συγχρόνως μαγικός, σχεδόν εξωπραγματικός, που δείχνει σε πόσες και ποιες ακρότητες μπορεί να φθάσει η απόλυτη Εξουσία.
Για μένα προσωπικά το συμπέρασμα-δίδαγμα ότι ιστορίες σαν αυτές ανακυκλώνονται περιοδικά αλλάζοντας απλώς μορφές και φτάνοντας ως την εποχή μας, με γεμίζει με ρίγη και φόβο μπροστά στην αλλόκοτη φύση του Ανθρώπου.
Αθήνα, 15.11.99
Μίκης Θεοδωράκης